Kaldıraç nedir?

Bir destek noktası üzerinde hareket edebilen sert çubuk. Kaldıraçlar genelde küçük kuvvetlerle büyük direngen kuvvetleri yenmek maksadıyla kullanılan basit makinalardan biridir. Ağır olan kaldırım taşlarını yerinden sökmek ve kalasları yerinden oynatmak için kullanılan küskü, çocuk bahçelerindeki tahteravalli, el makası, pense, ateş veya başka cisimleri tutmak için kullanılan maşa, el arabası birer kaldıraçtırkaldıraç

Basit makinaların temel prensibi kaldıraçlarda da geçerlidir. Yani işten kazanç veya kayıp yoktur. Kuvvetten genellikle kazanç vardır. Yol ve zamandan yerine göre kazanç ve kayıp olabilir.

Kaldıraçlarda kuvvetin tatbik edildiği yerin destek noktasına uzaklığı kuvvet kolu (kaldıraç kolu), yükün destek noktasına uzaklığı ise yük koludur. Kuvvetin ve yükün ağırlığının destek noktasından geçen eksene göre momentleri eşit olduğunda kaldıraç dengededir. Buna göre kuvvetin, kuvvet kolu ile çarpımı; yükün, yük kolu ile çarpımına eşittir. Yani, kuvvet x kuvvet kolu=yük x yük kolu: F x a=R x b

Yükün, kuvvete oranına (R/F) kuvvet kazancı denir. Mesela bir küskü ile 80 kgf (kg-kuvvet) ağırlığındaki bir taş 10 kgf’lik bir kuvvetle yerinden çıkarılabiliyorsa kuvvet kazancı 80/10 = 8’dir. Destek noktası E, yük r ve tatbik edilen kuvvet F olmak üzere, F, E ve R’nin değişik dizilişleri ile üç çeşit kaldıraç vardır:

1) E, R ile F arasında; terazi, makas, kerpeten gibi aletlerde (Birinci çeşit kaldıraç); 2) R, F ile E arasında; el arabası, ceviz kıracağı gibi aletlerde (İkinci çeşit kaldıraç); 3) F, E ile R arasında; maşa gibi aletlerde (Üçüncü çeşit kaldıraç).

Birinci ve ikinci tip kaldıraçlardaki asıl gaye ağır yüklerin küçük bir kuvvetle hareket ettirilmesi veya kaldırılmasıdır. Üçüncü tip kaldıraçlar hareket ettirilebilen veya kaldırılabilen bir yükü hızlandırır. Ayrıca bununla yük, birinci ve ikinci tipte olduğundan daha uzak mesafelere hareket ettirilebilir.

Tarihi kesin olarak bilinmeyen kaldıraç, bir fizik kanunu olarak kesin ifade edildiğinde, Yunan Filozofu Arşimed şu iddiada bulunuyordu: "Bana bir mesnet verin dünyayı yerinden oynatayım." Dünya, bir mesnet bulunur ve kaldıracın kısa koluna konup da uzun koluna kol kuvveti tatbik edildiğinde kaldırılabilir. Fakat dünyanın ağırlığı 6x10 21 ton olduğu için kaldıracın uzun kolu kısa kolunun 10 23 katı olması gerekir. Böyle bir kaldıraçla dünyayı 1 cm oynatabilmek için uzun kolu uzayda 10 18 km hareket ettirmek icab eder. Bunun için de 10 31 saniye, yani 3x10 13 yıl gibi bir zaman ister ki, bu da Arşimed’in meşhur sözünün hesap olarak açıklamasıdır.

Sözlükte "kaldıraç" ne demek?

1. Az bir güçle büyük bir yükü kaldırmaya yarayan, bir dayanma noktası üzerinde devinebilen, inip kalkabilen sert çubuk, manivela.

Kaldıraç kelimesinin ingilizcesi

n. lever, Jack, prise, heaver, handspike, prize, pry

--Reklam--